Küresel havacılık sektörü, yoğun yaz seyahati dönemine hazırlanırken yakıt maliyetlerindeki yükselişle karşı karşıya kaldı. Hürmüz Boğazı’nda gemi geçişlerinin ciddi şekilde yavaşlaması, Basra Körfezi üzerinden yapılan petrol ihracatını olumsuz etkiledi. Bu gelişme, farklı bölgelerdeki rafinerilerin jet yakıtı ve kerosen üretiminde zorlanmasına neden oldu.
Orta Doğu’daki rafinerilerin dünya jet yakıtı ve kerosen üretiminde önemli bir paya sahip olması, krizin etkisini daha da büyüttü. Bölgedeki sevkiyat sıkıntıları nedeniyle yakıtın uluslararası pazarlara ulaşmasında sorun yaşanırken, havayolu şirketleri artan maliyetleri yönetmek için yeni önlemler almaya başladı.
Yakıt Fiyatları Uçuş Planlarını Zorluyor
Çatışmaların ardından jet yakıtı fiyatlarının ham petrolden daha hızlı yükseldiği belirtiliyor. Avrupa’da jet yakıtı fiyatlarının varil başına 200 doların üzerine çıkması, havayolu şirketlerinin operasyon maliyetlerini ciddi şekilde artırdı.
Bu tablo nedeniyle bazı havayolu firmalarının uçuş programlarında azaltmaya gittiği, yakıt tüketimi yüksek eski uçakları seferden çektiği ve bilet fiyatlarına zam yaptığı ifade ediliyor. Yaz tatili döneminde talebin artmasıyla birlikte yeni iptallerin ve fiyat artışlarının yaşanabileceği değerlendiriliyor.
Stoklar İçin Haziran Uyarısı
Uluslararası Enerji Ajansı’nın değerlendirmelerine göre, Avrupa’nın Orta Doğu’dan kaybettiği jet yakıtı arzını yeterince telafi edememesi halinde haziran ayında stokların kritik seviyelere inme riski bulunuyor. Böyle bir senaryoda bazı havalimanlarında fiziki yakıt sıkıntısı yaşanabileceği, bunun da uçuş iptallerini ve yolcu talebinde düşüşü beraberinde getirebileceği belirtiliyor.
ABD tarafında ise jet yakıtı arzının güçlü olduğu açıklansa da küresel sıkışıklığın tamamen giderilmesi kolay görünmüyor. ABD rafinerilerinin yüksek üretim kapasitesiyle çalıştığı, buna rağmen ek üretim alanının sınırlı olduğu ifade ediliyor.
Jet A ve Jet A1 Farkı Gündemde
Krizle birlikte kullanılan yakıt türleri de yeniden tartışma konusu oldu. Kuzey Amerika’da yaygın şekilde kullanılan Jet A yakıtı ile Avrupa ve birçok ülkede tercih edilen Jet A1 yakıtı arasında teknik farklılıklar bulunuyor. Avrupa Komisyonu’nun, Jet A yakıtının Avrupa’ya ithal edilerek kullanılmasının önünde düzenleyici bir engel bulunmadığını açıklaması, alternatif tedarik arayışlarını gündeme taşıdı.
Ancak uzman değerlendirmelerine göre, ABD’nin jet yakıtında net ihracatçı konumunda olması küresel krize karşı belirli bir tampon oluştursa da özellikle ABD’nin Batı Yakası gibi bazı bölgelerde ithalata bağımlılık devam ediyor.
THY ve Havacılık Sektörü İçin Kritik Süreç
Küresel jet yakıtı krizinin derinleşmesi, Türk Hava Yolları başta olmak üzere uluslararası uçuş ağı geniş olan şirketler için de yakından izlenmesi gereken bir süreç olarak öne çıkıyor. Yakıt maliyetlerindeki artış, havayolu şirketlerinin operasyon planlarını, bilet fiyatlarını ve yaz dönemi uçuş takvimlerini doğrudan etkileyebilir.
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin devam etmesi halinde havacılık sektöründe maliyet baskısının artması, yolcular açısından ise daha pahalı biletler ve olası sefer değişiklikleri anlamına gelebilir. Bu nedenle önümüzdeki haftalar, hem enerji piyasaları hem de dünya havacılığı açısından kritik bir dönem olarak değerlendiriliyor.
