Karaman’ın turizm potansiyelinin yeterince değerlendirilemediğine dikkat çeken Turhan Terlemez, kaleme aldığı “Atatürk Evi Karaman’a Ne Katar?” başlıklı yazısında, Taşkale’de hayata geçirilmesi planlanan Atatürk Evi projesinin bölge açısından taşıdığı önemi anlattı.
ATATÜRK EVİ KARAMAN’A NE KATAR?
Karaman’ın turizm potansiyelini yıllardır konuşuyoruz. Her fırsatta aynı şeyleri söylüyoruz. Tarihimiz var, kültürümüz var, doğal güzelliklerimiz var. Peki, turistimiz nerede?
Çünkü Karaman’ın sorunu turizm değeri üretememek değil, sahip olduğu değerleri turizme dönüştürememektir.
Yunus Emre’den Karamanoğulları’na, Karadağ’dan Binbir Kilise’ye, Taşkale’den Manazan Mağaraları’na kadar saymakla bitiremeyeceğimiz bir mirasın üzerinde oturuyoruz. Ama bu zenginliğin ne kadarını ekonomik ve sosyal bir değere dönüştürebildik?
Karaman’ın geleceğini yalnızca tarım ve sanayi üzerine kuramayacağımızı daha önce de ifade ettim. Tarım kuraklıkla, sanayi küresel rekabetle mücadele ederken turizmi üçüncü bir ekonomik güç haline getirmek artık tercih değil, ihtiyaçtır.
Ancak turist çekmek için tarihî eserlere sahip olmak yetmiyor. İnsanlara o eserleri görmek için bir sebep, o şehre gelmek için bir hikâye sunmanız gerekiyor.
İşte Taşkale’de yapılması planlanan Atatürk Evi’ne tam da bu pencereden bakmalıyız.
Atatürk'ün Taşkale ile bağlantısı nereden geliyor?
Öncelikle bu tarihî bağı doğru anlatmak gerekiyor.
Atatürk'ün baba soyu, Osmanlı döneminde Konya-Karaman bölgesinden Rumeli'ye iskân edilen Kızıl Oğuz, diğer adıyla Kocacık Yörüklerine dayanıyor. Bu Türkmen toplulukları bugünkü Kuzey Makedonya sınırları içerisindeki Debre yakınlarında bulunan Kocacık bölgesine yerleşiyor. Atatürk'ün baba ailesi daha sonraki yıllarda Selanik'e göç ediyor.
Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'ın soyu ise yine Konya-Karaman bölgesinden Rumeli'ye göç ettirilen ve Konyarlar olarak bilinen Türkmen topluluklarına dayanıyor.
Peki, Taşkale bu hikâyenin neresinde?
Taşkale'nin eski adı Kızıllar. Bu isim, bölgede yaşamış Kızıl Oğuz Türkmenleriyle ilişkilendiriliyor. Atatürk'ün soyu üzerine araştırmalar yapan tarihçi Ali Güler, baba soyunun Taşkale'ye dayandığını ifade ediyor.
Selçuk Üniversitesi akademisyenlerinden Tahsin Tapur da 2009 yılında yayımlanan Atatürk'ün Ecdat Yurdu Taşkale Yerleşmesinin Coğrafyası başlıklı bilimsel çalışmasında, Atatürk'ün atalarının Taşkale ve çevresinden Rumeli'ye göç ettiğini belirtiyor.
Burada tarihî bir ayrımı göz ardı etmemeliyiz. Atatürk Taşkale'de doğmadı, burada yaşamadı. Taşkale ile bağlantısı, atalarının Anadolu'daki köklerine ilişkin tarihî araştırmalara ve göç geçmişine dayanıyor. Özellikle anne soyunun doğrudan Taşkale köyünden çıktığını kesinleştiren ayrı bir soy kaydı ortaya konulmuş değil.
Yani Selanik Atatürk'ün doğduğu şehir, Kocacık baba ailesinin Rumeli'deki yurdu, Taşkale ise Anadolu'daki ata kökleriyle ilişkilendirilen tarihî yerleşimlerden biri.
İşte bu tarihî bağ, doğru anlatıldığında Taşkale için önemli bir kültürel değere dönüşebilir.
Bir ev, binlerce ziyaretçi…
Selanik'teki Atatürk Evi, yalnızca bir bina mı? Elbette değil. İnsanlar oraya bir milletin kaderini değiştiren liderin doğduğu evi görmek, tarihe dokunmak için gidiyor.
Kuzey Makedonya'nın Manastır kentindeki Atatürk Anı Odası ve Kocacık köyünde yeniden inşa edilen aile evleri de aynı tarihî hafızanın parçaları.
Türkiye'deki Kırklareli örneği ise daha da dikkat çekici. Selanik'teki Atatürk Evi'nin benzeri 2018 yılında burada inşa edildi. Açıklanan verilere göre yaklaşık dört yılda 415 bin ziyaretçi ağırladı.
Düşünün! Atatürk'ün yaşamadığı, doğduğu evin mimari benzeri olarak yapılan bir yapı bile yüz binlerce insan için ziyaret gerekçesi olabiliyor.
Peki, Atatürk'ün Anadolu'daki ata kökleriyle ilişkilendirilen Taşkale neden böyle bir değere dönüşmesin?
Taşkale'ye turist değil, bereket gelmeli!
Asıl mesele de burada başlıyor.
Taşkale'nin kayalara oyulmuş tahıl ambarları var. Tarihî sokakları, geleneksel dokumacılığı, çevresinde Manazan ve İncesu mağaraları var. Ama bütün bu zenginlikler köyün hayatına ne kadar dokunuyor?
Bir turist gelip fotoğraf çekiyor, birkaç saat dolaşıp gidiyorsa geriye ne kalıyor?
Oysa Atatürk Evi, doğru planlanırsa bu tabloyu değiştirebilir. Okul gezileri, kültür turları, tarih meraklıları ve şehir dışından gelen ziyaretçiler Taşkale'ye yeni bir hareketlilik kazandırabilir.
Köyde küçük kafeler açılabilir. Yöresel yemekler sunulabilir. Kadınlar ürettiklerini satabilir. Taşkale'nin halı ve kilimleri yeniden alıcı bulabilir. Gençler rehberlik yapabilir, yeni işletmeler kurabilir. Tarihî evler, özgün dokuları korunarak konaklama imkânlarına dönüştürülebilir.
Ziyaretçi yalnızca Atatürk Evi'ni görüp gitmemeli. Tahıl ambarlarını gezmeli, mağaraları keşfetmeli, yöresel lezzetleri tatmalı, köyün kültürüyle tanışmalı.
Böylece turizm yalnızca müzenin kapısından girip çıkan insanlardan ibaret kalmaz; köyün sokaklarına, dükkânlarına, evlerine ve sofralarına kadar ulaşır.
En önemlisi de gençlerin doğdukları topraklarda çalışabilmesi, üretebilmesi ve gelecek kurabilmesi için yeni fırsatlar doğar.
Çünkü Taşkale'nin ihtiyacı ziyaretçi sayısının artmasından ibaret değil, o ziyaretçilerin köy ekonomisine kazandırılmasıdır.
Bir bina yapmakla iş bitmiyor!
Karaman'da yıllardır yaşadığımız sorun da bu zaten.
Tarihî bir yapıyı restore ediyoruz, sonra tanıtımını unutuyoruz. Bir turizm alanı düzenliyoruz, ulaşımını düşünmüyoruz. Festival yapıyoruz, birkaç gün sonra her şey eski haline dönüyor.
Oysa turizm, birbirinden kopuk projelerle değil, birbirini tamamlayan yatırımlarla gelişir.
Atatürk Evi de tek başına bırakılmamalı. Taşkale'nin yolları, çevre düzenlemesi, ziyaretçi hizmetleri, yerel ürün satış alanları ve tanıtımı birlikte planlanmalı.
Turizmi geliştirmek istiyorsak yalnızca turistin geleceği yeri değil, geldiğinde ne yapacağını ve harcadığı paranın kime kazanç sağlayacağını da düşünmeliyiz.
KARTAP olarak neden sorumluluk üstlendik?
Taşkale'de Atatürk Evi yapılması girişimi daha önce Karaman Valiliği ve İl Özel İdaresi tarafından başlatılmıştı. Ancak projenin planlanan şekilde ilerleyememesi üzerine KARTAP olarak sorumluluk üstlenme kararı aldık.
Gerekli resmî izinlerin tamamlanması halinde Selanik'teki Atatürk Evi'nin mimari modelini kendi imkânlarımızla Taşkale'ye kazandırmayı hedefliyoruz.
Ancak bizim için mesele yalnızca bir bina inşa etmek değil.
Atatürk'ün Anadolu'dan Rumeli'ye uzanan aile geçmişini bilimsel verilerle anlatmak, bu tarihî hafızayı genç kuşaklara aktarmak ve Taşkale'nin kültürel kimliğini ekonomik bir değere dönüştürmek istiyoruz.
Çünkü bir projenin başarısı açılış günü kesilen kurdeleyle değil, yıllar sonra geride bıraktığı faydayla ölçülür.
Peki, gerçekten ne kazanacağız?
Atatürk Evi tamamlandığında kaç kişinin ziyaret ettiğini elbette takip edeceğiz. Ama bence asıl sorular başka olmalı.
Taşkale'de kaç yeni işletme açıldı? Kaç genç iş buldu? Kaç kadın üretiminden gelir elde etti? Kaç ziyaretçi köyde yemek yedi, alışveriş yaptı, konakladı? Köyün ekonomisine ne kadar para girdi?
İşte cevaplamamız gereken sorular bunlar.
Karaman'ın artık yalnızca tarihini anlatan değil, tarihinden ekonomik ve sosyal değer üreten bir şehir olması gerekiyor.
Atatürk Evi, doğru yönetilirse Taşkale'nin tanıtımını güçlendirebilir, kültürel mirasını görünür kılabilir, yerel üretimini canlandırabilir ve yeni bir turizm hareketinin başlangıcı olabilir.
Biz bir ev yapmak için yola çıkmıyoruz. Bir tarihî hatırayı yaşatırken Taşkale'nin geleceğine de katkı sunmak için yola çıkıyoruz.
Çünkü bazen bir ev, yalnızca dört duvar değildir.
Bazen bir ev, bir köyün kaderini değiştirecek kapıyı aralar.



