ABD Başkanı Donald Trump’ın öncülüğünde hazırlandığı öne sürülen 15 maddelik teklifin, nükleer programdan bölgesel politikalara kadar birçok başlık içerdiği belirtiliyor.
ABD ve İsrail basınında yer alan haberlere göre plan, çatışmaların durdurulması için ilk etapta bir aylık geçici ateşkes öngörüyor. Bu süreçte tarafların masaya oturarak kapsamlı bir anlaşmayı müzakere etmesi hedefleniyor. Diplomatik kaynaklar, sürecin ABD’nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Trump’ın danışmanlarından Jared Kushner tarafından yürütüldüğünü ileri sürdü.
Nükleer Programın Sona Erdirilmesi İsteniyor
Planın en dikkat çeken maddeleri İran’ın nükleer faaliyetlerine yönelik talepler oldu. İddialara göre Tahran yönetiminden, ülkedeki üç kritik nükleer tesis olan Natanz Nuclear Facility, Isfahan Nuclear Technology Center ve Fordow Fuel Enrichment Plant’in tamamen devre dışı bırakılması isteniyor.
Ayrıca İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurması ve nükleer silah üretmeyeceğine dair uluslararası taahhütte bulunması da planın temel şartları arasında yer alıyor. Yaklaşık %60 oranında zenginleştirilmiş 450 kilogram uranyum stokunun, belirlenen bir takvim çerçevesinde International Atomic Energy Agency denetimine devredilmesi öneriliyor.
Füze Programı ve Bölgesel Etki Gündemde
Teklifte yalnızca nükleer faaliyetler değil, İran’ın askeri ve bölgesel politikaları da yer aldı. Buna göre İran’dan balistik füze programını sınırlandırması, menzil ve üretim kapasitesinin uluslararası kriterlere göre kısıtlanması isteniyor.
Ayrıca İran’ın bölgede destek verdiği silahlı gruplara yönelik finansman ve lojistik desteğini sonlandırması talep ediliyor. Körfez’deki ticaretin güvenliği açısından kritik öneme sahip olan Strait of Hormuz’un da uluslararası deniz trafiğine açık tutulması planın maddeleri arasında gösteriliyor.
Yaptırımların Kaldırılması Teklif Ediliyor
Planın karşılığında ise İran’a yönelik ekonomik yaptırımların kaldırılması gündeme gelebilir. ABD’nin ayrıca İran’ın sivil nükleer enerji çalışmalarına destek vermeyi ve özellikle Bushehr Nuclear Power Plant’te elektrik üretimine yönelik projelere katkı sunmayı değerlendirdiği öne sürülüyor.
İran’dan Yalanlama
Tahran yönetimi ise söz konusu plan ve görüşme iddialarını reddetti. İranlı yetkililer, ABD ile bu kapsamda bir müzakere yürütülmediğini açıkladı. İran Devrim Muhafızları’na bağlı askeri yetkililer de sert bir açıklama yaparak Washington yönetiminin iddialarını kabul etmediklerini duyurdu.
İsrail’de Endişe İddiası
İsrail basınında yer alan bazı yorumlarda ise ABD ile İran arasında hızlı bir anlaşma ihtimalinin Tel Aviv’de kaygı yarattığı ileri sürüldü. İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun, şartları netleşmemiş bir anlaşmanın İran’a avantaj sağlayabileceği endişesini taşıdığı iddia edildi.
